Toan táo nhân

KHÍ VỊ:

Vị chua mà có cả ngọt, khí bình không độc, vào kinh túc thiêu dương, Thủ Thiếu âm, Túc Quyết âm và Túc Thái âm, ghét Phòng kỷ.


CHỦ DỤNG:

Yên tâm, ích gan, liễm mồ hôi, khỏi khát, chữa lồng ngực nóng lạnh, tà kết khí tụ, chân tay đau nhức, thấp tê, tâm phiền, ý loạn không ngủ, đởm hư hay sợ hãi, tỳ hư không muốn ăn, tâm hư hay ra mồ hôi, yên thần định chí, bổ trung khí, giúp phần âm, cứng gân xương, yên năm tạng.

Uống lâu làm cho người ta béo khỏe nhẹ mình sống lâu. Chữa chứng ngủ nhiều hoặc không ngủ được nên phân biệt ở chỗ để sống hay sao nghiền mà dùng. Ngủ nhiều là đởm thực có nhiệt nên dùng sống, không ngủ là đởm hư có hàn thì nên dùng sao.

Chu Đan Khê nói: Huyết không trở về tỳ mà năm tạng yên hòa. Đởm hư không ngủ là vì hàn, nhưng can và đởm nương tựa lẫn nhau, được nhiệt để vượng can thì Can mộc lại khắc tỳ thổ. Tỳ chủ về tay chân, lại chủ cả nhọc mệt, cho nên làm cho người ta ngủ. Đởm thực ngủ nhiều là vì nhiệt để sống nghiền hòa uống. Táo nhân là thành quả của mùa Thu (?), để sống thì toàn vẹn khí của hành Kim để chế ước Can mộc, Tỳ thổ không bị can mộc khinh nhờn, vận hành được thì không hay ngủ.


CÁCH CHẾ:

Ngủ nhiều thì để sống dùng; không ngủ được thì sao đen, khi dùng nghiền nát, sao chín thì có mùi thơm vào tỳ, nhưng không nên sao lâu tiết hết khí, vì dầu nó không còn mùi thơm nữa.


NHẬN XÉT:

Toan táo nhân là thuốc của phần khí và ba kinh Tâm Can và Đởm. Tuy rằng yên được Tâm lại cốt ích cho can, cho nên nếu can vượng phiền táo không yên và phần âm của tâm không đầy đủ, sợ hãi hoảng hốt thì phải đi cùng huyết dược để thêm âm, hòa can dưỡng tâm, cùng giúp nhau mới có công hiệu, nếu không thì khí của tâm không có âm để liễm lại, khí của can được bổ càng nóng thêm, tại sao người xưa chưa nói đến? Tuy tính của nó nhu hòa mà trơn nhuận cho nên người bị đi tả thì cấm dùng.