Bạch truật

Có hai thứ:

1. Vân truật. Nhờ trồng nhiều phân nên củ béo to có dầu.

2. Cầu đầu truật. Củ gầy, hơi khô, trắng, hấp thu nhiều khí đất, sức mạnh hơn Vân

KHÍ VỊ:

Vị ngọt mà cay đắng, khí thơm nồng, không độc, có thể thăng cũng có thể giáng, là dương dược, vào Thủ thái dương, Thủ thiếu âm, Túc dương minh và Túc thái âm kinh, dùng Phòng phong, Địa du làm sứ.

CHỦ DỤNG:

Làm ấm tỳ, bổ ích tân dịch, trừ thấp thêm chất ráo, kiện tỳ tiến thực, tiêu cơm nước, bổ trung châu.

Trừ chứng đình ẩm do vị hư, chữa chứng đau nhói dưới vùng tim, bổ các chứng nội thương nhọc mệt.

Trừ chứng tê thấp khắp người, trục chứng thực tích rên vị quản, phong ở lông da, huyết ở eo lưng, ở rốn, chân tay ngại cử động, ham ngủ.

Ở huyết thì chủ huyết, ở khí thì chủ khí, trung khí không đầy đủ, là thánh dược đối với chứng tỳ vị hư yếu, lại lui được nhiệt ở dạ dày, trừ nóng rét, lợi tiểu tiện, ngăn hoắc loạn thổ tả, trị ỉa chảy, tiêu thủy thũng trướng đầy.

Có mồ hôi thì ngăn được, không mồ hôi thì phát hãn, sản hậu trúng phong cấm khẩu cùng chứng đại phong tê liệt, ghẻ độc ở ống chân đều kiến hiệu.

HỢP DỤNG:

Dùng chung với Nhị trần thang thì kiện tỳ tiêu thực hóa đờm trừ thấp, dùng chung với những loại như Đương qui, Thược dược, Chỉ thực, Sinh địa thì bổ tỳ, thanh thấp nhiệt của tỳ, gia Can khương thì trừ hàn thấp ở tỳ.

Đông viên nói: Dùng Hoàng cầm làm tá thì có công an thai, dùng Chỉ thực làm quân thì tiêu được chứng đầy tức rất tốt.

KIÊNG DÙNG:

Hen suyễn, thương hàn động khí ở rốn động, chứng âm hư táo khát, đái rắt đều phải kiêng dùng

CÁCH CHẾ:

Nên ngâm nước gạo một đêm, thái lát phơi khô sao vàng sẫm. Nếu cho vào thuốc tư âm thì tẩm sữa người sao, cho vào thuốc chỉ tả thì trộn với đất vách, đất thó mà sao, cho vào thuốc bổ tỳ sao với cám.

NHẬN XÉT:

Bạch truật ngọt ấm, được khí đất xung hòa, là vị thuốc đệ nhất bổ tỳ vị. Bài tán của Bạch truật có câu: vị quý hơn kim tương, mùi thơm hơn ngọc dịch bên ngoài chống trăm thứ tà, bên trong bổ sáu phủ, xét các loài thảo mộc thì không vị nào có ích cho thân thể nhanh chóng bằng Bạch truật.

Mỗi khi gặp chứng bạo bệnh đại hư, trung khí muốn thoát, dùng vị thuốc thơm tho xung hòa này để giữ lại trung khí thì rất hay, công năng không ngang với Nhân sâm là vì nó hơi thiên về tỉnh táo, uống lâu thì bị thiên thắng, mất thăng bằng, thử nghĩ xem hai thang Lý trung và Truật phụ của cổ nhân đều dùng Bạch truật làm quân, và những phương để bổ hư cứu tuyệt thì nhất định phải dùng nó làm tá, nghĩa là phải dùng làm sao cho đúng.