Hoàng kỳ

KHÍ VỊ:

Vị ngọt hơi ấm không độc, khí hậu hơn vị, tính thăng được, giáng được, thuộc loại dương dược, vào kinh Thủ Dương minh và Thủ Thái âm.

Ghét Miết giáp, Bạch tiên bì, sợ Phòng phong.



CHỦ DỤNG:

Để sống thì trị ung nhọt, nướng chín bổ hư tổn, chữa 5 chứng lao, 7 chứng thương, khí huyết hư hao, ích nguyên dương, tả âm hỏa.

Làm ấm cho phần thịt, đầy đặn da thịt, kín đáo thớ thịt, giữ được ra mồ hôi trộm, tự ra mồ hôi, làm vỡ mủ.

Đẩy độc từ trong ra làm cho khỏi đau, đẩy thịt lên da non. Ngoài thì lưu hành nơi da lông, trong thì bổ tỳ vị. Công của nó chuyên về củng cố phần biểu.

Tính sợ Phòng phong mà gặp được Phòng phong thì công lại càng to.

Lại có người nói: Trị khí đoản thuộc hư ở thượng tiêu, vì tả được hỏa của thở suyễn tạng phế, cũng chữa những chứng tả lỵ lâu ngày, chứng tràng phong, bệnh kinh nguyệt, băng đới, thai tiền, sản hậu, mọi bệnh của trẻ con, rất bổ cho cả tam tiêu nên gọi là "thịt dê".

Trục ác huyết phong đồi, chữa 5 loại trĩ, Thử lâu (tức tràng nhạc), mụn nhọt ở phế đã vỡ, phần biểu hư có tà sâm phạm mồ hôi không ra được, uống nó thì có mồ hôi, cho nên nói: có mồ hôi thì ngăn lại được, không có mồ hôi thì phát ra được. Lại chỉ khát, sinh tân dịch, sinh ra huyết, là thuốc thánh để tả âm hỏa, lui hư hỏa.



HỢP DỤNG:

Cùng với Bạch truật thì bổ trung tiêu, cùng với Nhân sâm thì bổ khí, cùng với Đương quy thì bổ huyết.



CẤM KỴ:

Phàm những chứng dương thịnh âm hư, cũng như chứng thượng tiêu rất nhiệt, hạ tiêu hư hàn, can khí không hòa, người bệnh hay giận và mạch ở bộ Phế Hồng Đại, hỏa đưa lên phế mà họ, âm hỏa xông lên mà thổ huyết đều cấm dùng.



CÁCH CHẾ:

Thứ mềm, màu sắc non thì tốt. Để sống dùng thì có khả năng đẩy độc tà ra ngoài biểu, làm vỡ mủ; chích mật thì điều bổ hư tổn, ở hạ tiêu hư thì sao với nước muối.



NHẬN XÉT:

Hoàng kỳ bẩm thọ khí xung hóa của trời để sinh ra, ngọt là mùi vị chính của đất, cho nên giải được độc, là dương dược thì giải phần biểu; vị ngọt thì có ích cho huyết, tỳ chủ về phần cơ nhục, cho nên chủ trị lở ngứa thối nát đã lâu ngày, làm vỡ mủ khỏi đau. Thực là vị thuốc chủ yếu để bổ cho phần biểu, nếu tà khí ở ngoài biểu đang còn thịnh thì cũng nên kiêng dùng nó.