Thiên môn

Còn gọi là Điện cức.


KHÍ VỊ:

Vị đắng ngọt bình rất hàn, không độc, thuộc loại âm dược, giáng xuống, vào kinh Thủ Thái âm và Túc Thiếu âm.

Địa hoàng, Bối mẫu làm sứ. Sợ cá Trắm cá Chầy, cá Chép.

Dùng Thiên môn giặt áo rửa mặt rất sạch.


CHỦ DỤNG:

Bổ hư tổn lạo thương, mạnh tinh tủy nhuận tạng khí, đẹp nhan sắc, tươi da dẻ, giải khát trừ phiền, tiêu đờm khỏi ho, giữ gìn khí của phế không bị nhiệt tà quấy rối, thông khí của thận, trừ được chứng Nhiệt lâm, ngăn huyết nhiệt đi bừa bãi, nhuận phân táo bế kết, ung nhọt mọc ở phế, phế nuy thổ ra máu và mủ, có thể cứu vãn.

Vị đắng thì tiết trệ huyết, vị ngọt thì giúp chân nguyên, tính hàn lui được hỏa tà ở phế, ba điều đó là công dụng của Thiên môn.

Lại có Thuyết nói: là vị thuốc quy để nhuận phế, phế đã nhuận thì 5 tạng đều nhuận. Phàm chứng tinh khô huyết táo dùng rất thích hợp.

Lại có thuyết nói: trị được mọi chứng phong thấp mạnh, nhiệt độc tê lệch một bên chứng phong chạy rong lung tung.


HỢP DỤNG:

Cùng với Nhân sâm, Hoàng kỳ sắc uống là thuốc định hư suyễn rất hay; nấu cao với gừng tươi, mật ong là thuốc thánh để phá đờm ngoan cố.


CẤM KỴ:

Vì tính nó chuyên về tiết ra mà không thu lại nên chứng trung hàn tràng hoạt kiêng dùng. Vì thế có câu: "Người nhiệt thuộc hư thì thần diệu, người hàn thuộc hư thì chớ dùng".


CÁCH CHẾ:

Ngâm nước sôi bỏ vỏ và ruột, sấy nóng, rồi mang ra chỗ gió mát, làm như thế 2, 3 lần tự nhiên khô, không tổn hại đến dược lực.


NHẬN XÉT:

Thiên môn có tác dụng thanh kim giáng hỏa ích cho thận, cho nên thông được khí khí của thận lại tư bổ thận. Chủ của 5 thứ dịch, dịch ráo thì đông lại thành đờm, được thuốc nhuận thì phế không khô vì ráo mà đờm tự nhiên tiêu.

Bởi vì, Mạch môn thanh tâm để bảo phế, Thiên đông giúp thủy để nuôi phế, một đằng cứu ở trên, một bên giúp ở dưới nhưng đều là bảo hộ phế cả, có đều có trên, một bên giúp ở dưới nhưng đều là bảo hộ phế cả, có đều có trên dưới hàn nhiệt khác nhau. Cho nên, đờm của thấp thổ thì Bán hạ làm chủ, đờm do táo hỏa thì mạch đông làm chủ.

Nếu tỳ vị hư hàn mà uống lâu uống đơn độc thì tất sinh chứng hoạt tràng ỉa lỏng thành cố tật không chữa khỏi.