(Hình khối nặng, chắc, màu sắc trắng là tốt.
KHÍ VỊ:
Vị cay khí ấm, không độc, nổi mà đưa lên, là dương dược vào can kinh, sợ Hoàng liên, Bạch chỉ làm sứ.
CHỦ DỤNG:
Chữa khỏi chứng nhức đầu do can kinh, do huyết hư, không nên quên sót, giải tán các chứng phong do can kinh, không thể thiếu đối với chứng diện du phong cũng như du phong trên đầu, trúng phong vào não đau đầu, tất thảy các chứng đầu thống và thiên đầu thống đều kiến hiệu.
Bên trên chạy khắp đầu mắt, bên dưới chạy vào huyết hải, chữa tất cả các chứng ứ máu cục mà nuôi dưỡng huyết mới cũng như thổ huyết, nục huyết, niệu huyết, đàn bà kinh bế không có thai, trị tất thảy các bệnh về khí, khu trừ các chứng tích khí, bụng dạ kết khí và đau sườn đờm khí, sán khí, trúng ác, thình lình đau khi kết thành khối, chữa cả ngoại khoa, sinh da thịt, mưng mủ tiêu ứ, chuyên chữa ngoại cảm, gây ấm bên trong, táo thấp, khu hàn.
HỢP DỤNG:
Được Mẫu lệ đi cùng thì chữa chứng đầu phong, choáng váng thổ nghịch, được đi cùng Tế tân thời chữa vết thương đâm chém sưng đau, cùng Địa hoàng nấu rượu thời chữa băng huyết rong huyết, cùng Ngải cứu lâu năm tán uống, để thử xem có mang hay không.
Đông Viên nói: "Đau đầu tất phải dùng Xuyên khung, và gia thêm vị dẫn vào kinh: Thái dương thì gia Khương hoạt, Dương minh gia Bạch chỉ, Thiếu dương gia Sài hồ, Thái âm gia Thương truật, Quyết âm gia Ngô thù, Thiếu âm gia Tế tân.
KỴ DỤNG:
Khí vị cay, tán, không nên cho uống lâu cũng như uống một vị ấy, vì nó có thể làm tiết hết chân khí, làm cho người chết thình lình, với chứng hư hỏa bốc lên, nôn ói, họ nghịch là rất kỵ, đậu sởi không mọc không giương lên tuy rằng phải dùng nó nhưng cũng không được dùng nhiều, vì sợ nó bốc ra và đưa lên quá nhiều.
CÁCH CHẾ:
Rửa nước sao qua khử dầu hoặc nấu để dùng, nếu dùng sống thì chữa phong tê ngoài da.
NHẬN XÉT:
Xuyên khung cay ấm, cho nên có thể đi lên đầu giúp khí thanh dương để chỉ thống.
Đông Viên nói: Bên trên chạy đến đầu mắt, bên dưới chạy vào huyết hải, là khí ở trong huyết dược thuộc can kinh.
Khấu tông Thích nói: Uống lâu ngày làm cho người chết thình lình bởi vì nó chạy vào phế, mà phế thắng hơn thời can hao tổn, lâu ngày thời tuyệt một bên, nếu cấu trúc vừa phải theo quân thần tá sứ thời đâu đến nỗi thế.
Đông Viên cho rằng chạy xuống huyết hải, nuôi dưỡng huyết mới sinh và điều kinh.
Đơn Khê nói: Xuyên khung vị cay, nhưng có khả năng thăng tán mà không cố thủ ở dưới về máu huyết là quý hồ yên ổn mà không thích khuấy động. Tứ vật thang dùng nó để vận hành sự nê trệ của huyết dược, chứ đâu phải cay tán mà lại có thể dưỡng được huyết ở hạ nguyên đâu!
Lời nói của Đông Viên và Đơn Khê không trái ngược nhau, vốn là để hành trệ, phá ứ rồi sau mới có thể dưỡng huyết mới sinh.
Phụ:
PHỦ KHUNG. Cái bé gọi là Phủ khung.
Chủ dụng: Khai uất, làm khoan khoái trong lồng ngực, thông suốt cả tam tiêu, làm sứ dược để thông âm dương khí huyết, khí thăng lên thì uất tự phải tan, cho nên Việt cúc hoàn dùng nó làm sứ là ý nghĩa như thế.